Archiwum spotkań z naukowcem

  • 9 listopada 2017, godz. 19.00
    Ozimek volans - triasowy lotnik ze Śląska

Krasiejowskie osady sprzed 230 milionów lat dostarczyły naukowcom wielu cennych informacji o środowisku ówczesnej delty rzecznej. Prawie każde zwierzę okazywało się nowym dla nauki gatunkiem. Największą niespodzianką okazał się gad o wyjątkowo długiej szyi i smukłych kończynach. Jego puste w środku kości sugerowały, że potrafił latać. Po porównaniu go z nieco późniejszymi pterozaurami okazało się, że było to największe zwierzę latające w triasie.

Tomasz Sulej – paleontolog specjalizujący się w badaniu ewolucji bazalnych archozaurów i płazów z grupy temnospondyli oraz paleontologii triasu. Organizował wykopaliska w Krasiejowie, skąd opisał pięć nowych gatunków dużych i małych kręgowców triasowych. Uczestniczył w wydobyciu i opisaniu szczątków olbrzymiego dicynodonta i dużego teropoda smoka wawelskiego koło Lublińca. Odkrył nowe stanowisko w Porębie skąd opisał najstarszego żółwia. Jest laureatem 6 edycji konkursu dla naukowców FameLab Poland 2017. W 2006 roku z Jerzym Dzikiem i Grzegorzem Niedźwiedzkim brał udział w wykopaliskach w górach Karatau w Kazachstanie, skąd badacze opisali późnojurajskie prapióro. Ostatnio zorganizował duże wykopaliska w Rosji i ekspedycję na Grenlandię.

Zobacz wystąpienie Tomasza Suleja z finału FameLabu 2017: Skamieniałe odchody - skarbiec paleontologów >>

Zobacz wystąpienie Tomasza Suleja z półfinału FameLabu 2017: Jak gryzły ryby dwudyszne >>

Przeczytaj wywiad z Tomaszem Sulejem >
 


  • 5 października 2017, godz. 19.00
    W poszukiwaniu ciemności

Dr Christopher Kyba pracuje w niemieckim Centrum Badań Geofizycznych (GFZ). Jest także naukowcem wizytującym w Instytucie Leibniza ds. Ekologii Słodkowodnej i Rybołówstwa Śródlądowego. Zajmuje się problemem zanieczyszczenia nocnego nieba światłem i jego wpływem na organizmy żywe. Stałym wątkiem jego kariery naukowej jest obrazowanie przy bardzo niskim natężeniu światła. Pracował jako fizyk cząstek elementarnych w Obserwatorium Neutrinowym w Sudbury w Australii, a także odbył staż podoktorski z radiologii na Uniwersytecie w Pensylwanii.

Podczas prezentacji będzie można posłuchać o ekologicznym wpływie sztucznego światła w nocy nie tylko na samopoczucie astronomów. Dr Christopher Kyba posłuży się badaniami ilościowymi dotyczącymi zanieczyszczenia światłem miast. Badania nad zanieczyszczeniem światłem osiągnęły punkt zwrotny na początku obecnego stulecia. Podczas gdy wcześniejsze prace koncentrowały się głównie na tym, że z powodu sztucznego oświetlenia widać coraz mniej gwiazd, postępy w chronobiologii ujawniały wpływ nawet niskich poziomów światła w nocy na wiele organizmów. Od tamtej pory znacznie wzrosła intensywność badań, także nad ekologicznym i zdrowotnym wpływem tego zjawiska.

Dowiemy się także, w jaki sposób nauka obywatelska przyczynia się do szczegółowego śledzenia zmian zanieczyszczenia światłem w skali świata. Nie trzeba być bowiem naukowcem, by mieć swój wkład w badania nad zmianami stopnia zaciemnienia nieba. Dziś każdy może włączyć się w te badania, przesyłając dane za pomocą aplikacji, o której również opowie nasz gość.

Wykład w języku angielskim, ale zapewniamy tłumaczenie symultaniczne.

Przeczytaj wywiad z dr Christopherem Kybą >
 


  • 8 czerwca 2017, odz. 19.00
    Satelita Światowid

Światowid to przykład jednego, z kilku satelitów obecnie projektowanych i produkowanych, w całości w Polsce przez firmę komercyjną. Jego główne zadanie to obserwacja Ziemi za pomocą kamery monochromatycznej. Dodatkowo będzie mógł udostępniać dane z urządzeń pomiarowych na temat przestrzeni kosmicznej.

Dotychczas w kosmos poleciały trzy polskie satelity. Najpierw wystartował PW-SAT, zbudowany przez studentów Politechniki Warszawskiej we współpracy z Centrum Badań Kosmicznych PAN, a potem satelity Lem i Heweliusz zbudowane przez Centrum Badań Kosmicznych. Polskie firmy sektora kosmicznego budowały dotychczas elementy satelitów, ale firma SatRevolution S.A. postawiła sobie za cel budowę od podstaw całego satelity i wykorzystanie go przy obserwacjach Ziemi do celów komercyjnych.

Czy jest to realny pomysł? Jakie warunki muszą być spełnione, by dostać zgodę na start takiego satelity? Co mógłby zbadać i kto mógłby korzystać z usług budowy takich satelitów? Czy Światowid zmieni coś w polskim przemyśle kosmicznym i co ma z tym wspólnego technologia druku 3D? Na te i wiele innych pytania odpowie inż. Marta Melania Tuszczewska – specjalistka ds. inżynierii kosmicznej w SatRevolution S.A.

Marta Melania Tuszczewska – absolwentka Wydziału Elektroniki Politechniki Wrocławskiej. Pracuje na stanowisku specjalisty działu inżynierii kosmicznej – inżyniera elektronika w firmie SatRevolution S.A. Zajmuje się projektowaniem układów elektronicznych oraz programowaniem mikroprocesorów przeznaczonych dla aplikacji kosmicznych. Jest współautorką obwodów elektronicznych wykorzystywanych w satelicie Światowid. Fascynatka kosmosu oraz nowych technologii.
 


  • 11 maja 2017, godz. 19.00
    Zdjęcia satelitarne Ziemi

Pierwsze zdjęcia satelitarne Ziemi były analizowane wyłącznie metodami wizualnymi. Końcowy wynik opracowania był całkowicie uzależniony od doświadczenia osoby interpretującej fotografie. Obecnie obrazy powierzchni naszej planety rejestrowane są przez dziesiątki urządzeń zainstalowanych na pokładach satelitów. Olbrzymie ilości danych, których dostarczają, mogą być efektywnie przetwarzane tylko z zastosowaniem metod automatycznych. Porozmawiamy zarówno o podstawowych zagadnieniach związanych z obserwacjami Ziemi, jak i metodach pozyskiwania informacji na podstawie danych obrazowych.

Dr hab. inż. Stanisław Lewiński, prof. CBK PAN – kieruje Zespołem Obserwacji Ziemi w Centrum Badań Kosmicznych PAN. Zajmuje się przetwarzaniem danych satelitarnych obrazujących powierzchnię Ziemi. Opracowywał na ich podstawie satelitarne mapy obrazowe oraz tematyczne. Zespół Obserwacji Ziemi zaangażowany jest w europejskie projekty oraz projekty finansowane przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) o charakterze naukowym i aplikacyjnym.
 


  • 9 marca 2017, godz. 19.00
    Czy Układ Słoneczny jest stabilny?

Czy Układ Słoneczny będzie się zmieniał? Czy któraś z planet może go opuścić lub spowodować kolizję? Stabilność orbit planet w Układzie Słonecznym jest jednym z najstarszych problemów fizyki i matematyki, którym zajmował się Isaac Newton w XVII wieku. Jego bogata historia obfituje w tajemnice i paradoksy, inspirując pokolenia matematyków, astronomów i filozofów. Od około dwóch dekad znamy setki układów planetarnych wokół różnych gwiazd, zarówno bardzo podobnych, jak i zupełnie niepodobnych do Słońca. Interpretacja ich obserwacji jest możliwa dzięki badaniom ewolucji i stabilności Układu Słonecznego. O tych fascynujących związkach opowie prof. Krzysztof Goździewski.

Prof. dr hab. Krzysztof Goździewski – astronom i jeden z nielicznych mechaników nieba w Polsce. Pracownik Centrum Astronomii w Toruniu.
Obecnie zajmuje się modelowaniem i interpretacją obserwacji gwiazd z układami planetarnymi oraz badaniami ich stabilności. Jest fanatykiem komputerów i matematycznych metod rozwiązywania różnych problemów, które naśladują ewolucyjne procesy biologiczne i fizyczne.
 


  • 16 lutego 2017, godz. 19.00
    Aktywność Słońca a pogoda kosmiczna

Obszary aktywne, protuberancje, koronalne wyrzuty masy, rozbłyski słoneczne – to tylko niektóre z całej gamy zjawisk, będących przejawem aktywności magnetycznej Słońca. Na czym polegają i skąd się biorą? O czym świadczy okresowa zmienność liczby plam słonecznych? Czym jest pogoda kosmiczna i czy jej zmiany wpływają na pogodę na Ziemi lub zagrażają sieciom energetycznym i satelitom? O tym opowie prof. Paweł Rudawy, który pokaże też spektakularne obrazy zjawisk związanych ze Słońcem.

Prof. dr hab. Paweł Rudawy – znany i ceniony badacz fizyki Słońca oraz popularyzator wiedzy astronomicznej. Pracuje w Instytucie Astronomicznym Uniwersytetu Wrocławskiego w Zakładzie Heliofizyki i Fizyki Kosmicznej. Bada zjawiska aktywne na Słońcu związane z pogodą kosmiczną, korzystając z danych satelitarnych oraz obserwacji teleskopami naziemnymi. Uczestniczył w wielu ekspedycjach na obserwacje całkowitych zaćmień Słońca.
 


  • 12 stycznia 2017, godz. 19.00
    „Jak zmierzyć Wszechświat?”

Czy to możliwe, aby w nieskończonym Wszechświecie wyznaczyć dokładną odległość galaktyk? Co wpływa na dokładność tych pomiarów? Jak gwiazdy zmienne zwane cefeidami i układy zaćmieniowe gwiazd mogą pomóc w jeszcze dokładniejszej kalibracji odległości we Wszechświecie? Na wszystkie pytania odpowie prof. Grzegorz Pietrzyński, który wraz ze współpracownikami uściślił odległość do Obłoków Magellana. Nasz gość powie też o znaczeniu tych badań oraz o precyzyjnym wyznaczaniu stałej Hubble’a, określającej tempo rozszerzania się Wszechświata.

Prof. dr hab. Grzegorz Pietrzyński – astronom, profesor zwyczajny w Centrum Astronomicznym  im M. Kopernika PAN, kierownik międzynarodowego projektu Araukaria, w którym bierze udział ponad 50 naukowców z kilkunastu krajów. Głównym celem projektu jest precyzyjna kalibracja kosmicznej skali odległości. Prof. Pietrzyński jest  laureatem wielu prestiżowych nagród, w tym drugiego miejsca w plebiscycie „Nauka to Wolność” Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na najciekawszy polski wynalazek, osiągnięcie naukowe i wydarzenie ostatniego 25-lecia. Do jego najważniejszych osiągnięć naukowych należy opracowanie kilku metod pomiaru odległości do najbliższych galaktyk. Pomiary wykonane przez zespół prof. Pietrzyńskiego mają ogromne znaczenie dla poznania wielu zagadek Wszechświata, w tym jednej z największych zagadek współczesnej nauki, istoty ciemniej energii. Prof. Pietrzyński jest autorem ponad 360 oryginalnych prac naukowych, cytowanych łącznie ponad 14000 razy.
 


  • 1 grudnia 2016, godz. 19.00
    „Woda na Marsie, czyli o uprawie ziemniaków”

Czy na Czerwonej Planecie jest woda? Nie. Na powierzchni Marsa nie ma wody. Jest za to pełno lodu, a co jakiś czas, w niektórych miejscach można zauważyć niezwykle zagęszczone solanki. Jednak przed miliardami lat było zupełnie inaczej – po powierzchni Czerwonej Planety wartko płynęły rzeki, a chmury przeglądały się w jeziorach i oceanach. Co się wydarzyło na Marsie – planecie, która była bardzo podobna do Ziemi, zanim stał się jedną wielką pustynią? O tym wszystkim opowie dr Anna Łosiak.

Dr Anna Łosiak jest geologiem planetarnym. Pracuje w Instytucie Nauk Geologicznych PAN nad północną czapą lodową Marsa, jest także kierownikiem zespołu naukowego Austrian Space Forum. Doktorat obroniła na Uniwersytecie Wiedeńskim badając 10-kilometrowy krater uderzeniowy położony w Ghanie. Laureatka stypendium Fulbrighta, nagrody European Geosciences Union oraz grantu badawczego Narodowego Centrum Nauki.
 


  • 3 listopada 2016, godz. 19.00
    „Proxima b – najbliższa planeta pozasłoneczna”

Kilka miesięcy temu światowe serwisy informacyjne obiegła wiadomość o odkryciu kolejnej planety. Mowa o Proximie b, która krąży wokół najbliższej Słońcu gwiazdy – Proximy Centauri. Co o niej wiemy i czego jeszcze możemy dowiedzieć się w najbliższym czasie? Jakie znaczenie ma jej odkrycie? Na wszystkie pytania odpowie dr Marcin Kiraga, który uczestniczył w badaniach, jakie doprowadziły do odkrycia najbliższej planety pozasłonecznej. Ponadto nasz gość opowie o metodach poszukiwania planet i całych systemów planetarnych oraz o niespodziankach, na jakie natknęli się astronomowie prowadząc tego rodzaju badania.

Dr hab. Marcin Kiraga jest adiunktem w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w procesach związanych z gwiazdami, które odgrywają ważną rolę przy odkrywaniu krążących wokół nich planet.
 


  • 13 października 2016, godz. 19.00
    „Co kryje Wszechświat?”

    Gościem spotkania będzie dr Carter Emmart z Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku

Jak pokazać kosmos? Co kryje się w niedostępnych dla naszych oczu zakamarkach Wszechświata? Czy dane astronomiczne można zwizualizować? O tym opowiemy, ale przede wszystkim pokażemy, podczas pierwszego po wakacyjnej przerwie spotkania z cyklu Prosto z nieba. Nasz gość, dr Carter Emmart zabierze nas w podróż, w czasie której będziemy mogli spojrzeć na otaczający nas kosmos z coraz szerszej perspektywy. Wyruszymy z powierzchni Ziemi, dotrzemy na krańce Układy Słonecznego, aby w końcu spojrzeć na Słońce jako na jedną z kilkuset miliardów gwiazd naszej Galaktyki i na naszą Galaktykę jako na jedną z 80 miliardów odkrytych galaktyk. Całość wzbogacą wizualizacje przygotowane przez naszego gościa, który tworzy je we współpracy z NASA.

W trakcie spotkania odbędzie się premiera filmu „Niewidzialny Wszechświat”, w którym za wizualizacje naukowe odpowiedzialny jest dr Carter Emmart. Lektorem wersji angielskiej filmu jest dr Neil deGrasse Tyson.
 


  • 2 czerwca 2016 r. godz. 19.30
    „Kongres planetarny”

W latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku, amerykański astronom dr Frank Drake zaproponował równanie, którego celem było oszacowanie liczby cywilizacji technologicznych w naszej Galaktyce. Do wyliczenia tej liczby potrzebował jednak dużej wiedzy na temat planet poza Układem Słonecznym. Wiedzy, w jego czasach niedostępnej. Wraz z rozwojem technologii, coraz dokładniejsze obserwacje astronomiczne pozwalają nam wypełniać białe plamy, które dr Drake zastał na swej drodze. Wraz z odkryciem 2000 nowych planet, znalezienie odpowiedzi na pytanie „Czy jesteśmy sami we wszechświecie?” wydaje się bliższe niż kiedykolwiek wcześniej. Stoimy jednak na rozstajach. Niebawem będziemy musieli podjąć kluczową decyzję: szukać na ilość czy na jakość? Przyglądać się paru intrygującym planetom, czy przeglądać tysiące zwyczajnych globów w poszukiwaniu oazy życia? W ramach wykładu prowadzący postarają się wspólnie podjąć tę nadzwyczaj trudną decyzję. Dołącz do nas i przekonaj się, że uczestnictwo w kongresie planetarnym to nie lada gratka!

Milena Ratajczak – doktor astronomii, adiunkt w Instytucie Astronomicznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Ukończyła studia magisterskie na UAM w Poznaniu, stopień doktora uzyskała w CAMK PAN w Toruniu. Jej zainteresowania naukowe skupiają się wokół tematyki gwiazd podwójnych oraz planet pozasłonecznych. Jest członkiem grupy Solaris – projektu naukowego mającego na celu poszukiwanie egzoplanet za pomocą sieci robotycznych teleskopów zlokalizowanych w Argentynie, RPA oraz Australii. Współpracuje także z międzynarodowym konsorcjum programu BRITE wykorzystującym konstelację nano-satelitów do obserwacji najjaśniejszych gwiazd w naszej Galaktyce. W wolnych chwilach popularyzuje naukę jako koordynator edukacyjnego program UNAWE w Polsce oraz członek zarządu fundacji New Space oraz MultiŚwiat. Współpracuje z pismami popularnonaukowymi jak Urania-Postępy Astronomii, Kosmos-Tajemnice Wszechświata, Academia i FUTU.

Jakub Bochiński – jest astronomem i popularyzatorem nauki na Open University oraz koordynatorem projektu ESERO Europejskiej Agencji Kosmicznej w Centrum Nauki Kopernik. W ramach swoich badań naukowych, odkrył szereg nowych planet poza Układem Słonecznym, przyczyniając się do lepszego zrozumienia tego, jak powstała Ziemia. Specjalizuje się w obserwacjach gorących planet i tworzeniu innowacyjnego oprogramowania do analizy danych astronomicznych. Jako wielki zwolennik dzielenia się wiedzą naukową, był finalistą czwartej edycji konkursu popularno-naukowego FameLab Poland oraz prelegentem pierwszej konferencji TEDx Kazimierz. Brał również udział w takich wydarzeniach popularyzacyjnych jak BBC Stargazing Live, European AstroFest, International Astronomy Show oraz w prestiżowym Royal Society Summer Exhibition. W wolnym czasie angażuje się w prace Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego i współorganizuje cykl konferencji dla polskich badaczy na całym świecie – Science Polish Perspectives.
 


  • 5 maja 2016 r. godz. 19.30
    „Ile waży czarna dziura?”

Nie ma wątpliwości – czarne dziury istnieją we Wszechświecie! Niedawne odkrycie sygnału fal grawitacyjnych, pochodzącego od złączenia się dwóch czarnych dziur, jest na to jednym z kolejnych dowodów. Aby wykryć czarne dziury musimy stosować bardzo niekonwencjonalne lub pośrednie sposoby, gdyż są to obiekty tak ciężkie i gęste, że nawet światło nie może się z nich wydostać.
Europejska misja kosmiczna Gaia oraz polski projekt OGLE pozwolą w niedalekiej przyszłości nie tylko znaleźć kandydatki na czarne dziury w naszej Galaktyce oraz w centrach innych galaktyk, ale też po raz pierwszy dostarczą dokładnych danych umożliwiających zważenie czarnych dziur. Zjawisko mikrosoczewkowania grawitacyjnego jest jedyną metodą, która pozwoli zobaczyć co niewidoczne i zważyć co niemierzalne innymi sposobami. Poznamy również głodne czarne dziury w odległych galaktykach, które zjadają nieostrożne gwiazdy przelatujące za blisko.
Przeczytaj wywiad»

dr hab. Łukasz Wyrzykowski – adiunkt w jednostce Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego. Astronomią fascynuje się od czasów szkoły średniej, działając w klubie Almukantarat oraz jako stypendysta Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci. Studiował, doktoryzował i habilitował się w Warszawie, ale dziewięć lat spędził w ośrodkach naukowych w Tel Avivie, Manchesterze i na Uniwersytecie w Cambridge. Od 2000 roku członek polskiego projektu OGLE, który odkrywa planety pozasłoneczne, tysiące gwiazd zmiennych i kwazarów. Od 2008 roku zaangażowany w kosmiczną misję Gaia, gdzie odpowiada za poszukiwania wybuchów supernowych i innych zjawisk tymczasowych. Od kilku lat zajmuje się badaniem ciemnej materii, a jego badania pokazały, że nie występuje ona w dużych ilościach w obiektach zwartych. Obecnie poszukuje czarnych dziur łącząc możliwości naziemnego projektu OGLE z kosmiczną Gaią.
 


  • 14 kwietnia 2016 r. godz. 19.30
    „Astronauta – zawód nie z tej Ziemi”

Wyobraź sobie, że składasz aplikację, aby zostać astronautą i zostaje ona pomyślnie rozpatrzona. Jak wyglądałoby kilka najbliższych lat Twojego życia? Na spotkaniu opowiemy o etapach selekcji europejskich astronautów, pokażemy przykładowe testy wystawiające na próbę zdolność zapamiętywania i koncentrację oraz omówimy fazy treningowe, które prowadzą do uzyskania licencji astronauty ESA. Po sekwencji odliczania rakieta nośna zabierze nas w przestrzeń kosmiczną w pogoni za Międzynarodową Stacją Kosmiczna (ISS). Jeszcze tylko cumowanie i… rozpoczynamy misję. Codzienne życie na ISS i procedury, do jakich muszą stosować się astronauci to kolejna historia.

Sławomir Zdybski– pracuje na stanowisku ‘ISS and International Education Operations Coordinator’ Europejskiej Agencji Kosmicznej (European Space Agency – ESA). Jest odpowiedzialny za komponent edukacyjny wszystkich europejskich misji na Międzynarodową Stację Kosmiczną (International Space Station – ISS). Do zakresu jego obowiązków należy zdefiniowanie oraz wdrożenie programu edukacyjnego dla każdego astronauty ESA. Sławomir Zdybski pracował także jako konsultant Agencji Kosmicznej Zjednoczonych Emiratów Arabskich gdzie doradzał w sprawach narodowej strategii kosmicznej. Przed przystąpieniem do ESA pracował nad programem lotów załogowych na Księżyc Amerykańskiej Agencji Kosmicznej NASA. Pracował w grupie odpowiedzialnej za stworzenie technologii umożliwiającej czyszczenie skafandrów kosmicznych po spacerach po powierzchni Księżyca. Ukończył m.in. Międzynarodowy Uniwersytet Kosmiczny na kierunku Nauk Kosmicznych ze specjalizacją eksploracja Księżyca.
 


  • 7 kwietnia 2016 r. godz. 19.30
    „Fale grawitacyjne. Nowe okno na Wszechświat”

Wieloletnie poszukiwania fal grawitacyjnych, których istnienie Albert Einstein przewidział w 1916 roku, zakończyły się sukcesem. 14 września 2015 roku dwa interferometryczne detektory fal grawitacyjnych LIGO, znajdujące się w Stanach Zjednoczonych, po raz pierwszy w historii, zarejestrowały oscylacje czasoprzestrzeni. Wykryty sygnał był zgodny z przewidywaniami ogólnej teorii względności. Analiza danych pokazała, że fale grawitacyjne powstały w ostatnim ułamku sekundy połączenia się dwóch gwiazdowych czarnych dziur i narodzin jednej rotującej czarnej dziury. Odkrycie to jest pierwszym bezpośrednie potwierdzenie istnienia czarnych dziur i układów podwójnych złożonych z czarnych dziur. Proces połączenia się czarnych dziur był najjaśniejszym kosmicznym wydarzeniem kiedykolwiek zaobserwowanym przez astronomów: przez jedną dziesiątą część sekundy zlewające się czarne dziury były obiektem kilkadziesiąt razy jaśniejszym niż wszystkie galaktyki w całym obserwowalnym Wszechświecie w tym czasie. Zjawisko to miało miejsce ponad 1,3 miliarda lat temu. Polscy uczeni z zespołu POLGRAW wchodzącego w skład międzynarodowej kolaboracji Virgo-LIGO mieli ważny udział w odkryciu fal grawitacyjnych. Zaobserwowanie fal grawitacyjnych otwiera nowe obserwacyjne okno na Wszechświat – astronomię fal grawitacyjnych.

dr hab. Dorota Rosińska – profesor nadzwyczajny w Instytucie Astronomii im. Janusza Gila na Uniwersytecie Zielonogórskim. Pracuje przy projektach Virgo i Ligo, zajmuje się m.in. symulacjami numerycznymi astrofizycznych źródeł fal grawitacyjnych oraz analizą danych z detektorów fal grawitacyjnych Virgo/Ligo. Za wybitne zasługi w pracy naukowo-badawczej, dydaktycznej i społecznej oraz popularyzowanie nauki w Polsce i na świecie otrzymała Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Jest członkiem Międzynarodowej Unii Astronomicznej, Polskiego Towarzystwa Relatywistycznego oraz Polskiego Towarzystwa Astronomicznego.
Fot. Monika Redzisz,
Monika Bereżewska/Zorka Project

 


  • 3 marca 2016 r. godz. 19.30
    „Odkrycia sondy Rosetta”
    Prof. Włodek Kofman
    , Centre National de la Recherche Scientifique w Grenoble, Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie

Misja Rosetta bada kometę Churyumov-Gerasimenko (67P / CG) od 2 lat. Po dziesięcioletniej podróży przez nasz Układ Słoneczny sonda została w sierpniu 2014 r. wprowadzona na orbitę wokół komety - od tego czasu wspólnie z nią kontynuuje podróż wokół Słońca. Rosetta składa się z sondy i lądownika Philae. Sonda wyposażona jest w 11 instrumentów, które wykonują pomiary zarówno z odległości, jak i w pobliżu sondy. W tej podróży sonda towarzyszy komecie do września 2016 r., następnie zbliży się do niej i „wyląduje” na jej powierzchni. Celem misji jest badanie komety poprzez analizę materii wyrzucanej przez nią, jej składu chemicznego i właściwości fizycznych, a także badanie powierzchni i wewnętrznej struktury komety. Dane te pomogą   w zrozumieniu materii prymitywnej naszego systemu słonecznego, struktury  i zmian jakie zachodziły w komecie podczas jej podróży wokół Słońca.

Wcześniej, 12 listopada 2014 r., po kilku odbiciach od powierzchni, wylądował na niej lądownik Philae wraz ze swoimi instrumentami. Był to spektakularny sukces i pierwsze takie „kometowanie” w historii badań Układu Słonecznego. Pomiary trwały 63 godziny. W wykładzie prof. Kofman omówi przebieg tego „kometowania” i jego wyniki pomiarowe oraz przedstawi najważniejsze obserwacje dokonane przez różne instrumenty badawcze sondy.
Przeczytaj wywiad z prof. Włodkiem Kofmanem »

Prof. Włodek Kofman – od 1976 r. pracuje w Centre National de la Recherche Scientifique w Grenoble, a od 2012 jest też profesorem w Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie. Od kilku lat współpracuje aktywnie z Jet Propulsion Laboratory w Kalifornii. Jest fizykiem doświadczalnym, który zajmował się wieloma dziedzinami: teorią sygnałów, później badaniami otoczenia Ziemi, by ostatnie dwadzieścia lat skupić się na planetologii. Jest odpowiedzialny za eksperyment CONSERT na misji ROSETTA Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Uczestniczy w misjach kosmicznych: Mars Express (ESA), Selene (Kaguya) (Japan Aerospace eXploration Agency), Mars Reconnaissance Orbiter (NASA) i przygotowuje przyszłe misje na satelity Jowisza. Był dyrektorem Instytutu Planetologii w Grenoble (1999 – 2007), redaktorem naczelnym (2004-2010) Annales Geophysicae (prestiżowego pisma wydawanego przez European Geosciences Union), członkiem Komitetu Doradczego ESA  ds. Badań Kosmicznych (2009- 2012) i honorowym członkiem Brytyjskiego Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego ( od 2010). Co więcej, asteroidę 13368 nazwano «Wlodekofman».
 


  • 18 lutego 2016, godz. 19.30
    „Zmiany klimatu – globalny problem”
    Prof. dr hab. Janusz Olejnik
    , Katedra Meteorologii, Wydział Melioracji i Inżynierii Środowiska, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Temperatura na świecie wzrasta i obserwujemy ekstremalne zjawiska pogodowe. Które procesy nasilają te zmiany i jakie są ich ekologiczne efekty na świecie i w Polsce? Jaką rolę w walce ze zmianami klimatu mają ekosystemy lądowe? Jak krytycznie słuchać doniesień dotyczących zmian klimatu, jak odróżnić fakty od mitów? W którym kierunku posuwają się badania naukowe poświęcone temu problemowi? O tym wszystkim podczas swojego wykładu opowie prof. Janusz Olejnik.
Przeczytaj wywiad z prof. Januszem Olejnikiem »

Prof. dr hab. Janusz Olejnik – kierownik Katedry Meteorologii na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Od wielu lat zajmuje się zmianami klimatycznymi skupiając się na wymianie masy i energii między różnymi ekosystemami a atmosferą oraz nowoczesnymi technikami pomiarów strumieni gazów cieplarnianych. Był między innymi stypendystą Międzynarodowego Instytutu Analizy Systemowej (IIASA- Laxenburg, Austria), Fundacji Alexandra von Humboldta (Monachium i Berlin) oraz Fundacji Dekaban (UBC – Vancouver, Kanada). Koordynował wiele naukowych projektów Unii Europejskiej, w ramach których współpracował z ekspertami z zakresu zmian klimatu na Uniwersytetach w Europie, USA i Kanadzie. Wykładał na międzynarodowych konferencjach naukowych oraz prowadził zajęcia dydaktyczne na uniwersytetach w kraju i poza Polską. Reprezentował Polskę w pięciu Akcjach COST UE oraz jest przewodniczącym polskiego konsorcjum ICOS-PL (Integrated Carbn Observation System – Polska).
 


  • 7 stycznia 2016, godz. 19.30
    „Latarnie Wszechświata. O użyciu gwiazd zmiennych w astronomii

    prof. dr hab. Igor Soszyński

Wśród miliardów gwiazd obserwowanych przez astronomów pewna niewielka ich grupa wzbudza szczególne zainteresowanie. Są to gwiazdy zmienne, czyli takie, których jasność zmienia się w czasie. Zmiany blasku gwiazd mogą mieć różne przyczyny: pulsacje, wybuchy, aktywność atmosferyczna, zaćmienia lub rotacja. Każde z tych zjawisk niesie ważne informacje o samych gwiazdach i o środowiskach, w których się znajdują. Działający od niemal ćwierćwiecza polski projekt OGLE umożliwił odkrycie większej liczby gwiazd zmiennych niż wszystkie inne obserwacje w całej dotychczasowej historii astronomii. Po co astronomowie badają gwiazdy zmienne? Jakie zastosowania astrofizyczne znalazły setki tysięcy gwiazd zmiennych odkrytych przez OGLE? O tym dowiecie się 7 stycznia 2016 r. z wykładu prof. Igora Soszyńskiego w planetarium Niebo Kopernika.
Przeczytaj wywiad z prof. Igorem Soczyńskim »

prof. dr hab. Igor Soszyński – astrofizyk, profesor w Obserwatorium Astronomicznym UW, członek zespołu badawczego OGLE, członek Akademii Młodych Uczonych. Jest twórcą największego w historii astronomii katalogu gwiazd zmiennych. Do jego najważniejszych osiągnięć naukowych należy odkrycie kilku nieznanych wcześniej typów gwiazd pulsujących, szczegółowe zbadanie statystycznych własności zmiennych czerwonych olbrzymów oraz odkrycie licznych przypadków gwiazd pulsujących będących składnikami zaćmieniowych układów podwójnych. Jest autorem i współautorem ponad 250 oryginalnych prac naukowych, cytowanych łącznie ponad 8000 razy.
 


  • 3 grudnia 2015, godz. 19.30
    „Polowanie na kosmiczne śmieci”
    Wojciech Gołębiowski

Przez ponad 50 lat eksploracji kosmosu nieźle w nim naśmieciliśmy. Stare satelity, zużyte rakiety i przeróżne części znajdują się na bardzo wielu orbitach. Krążą wokół Ziemi z olbrzymią prędkością i tylko czekają żeby się z czymś zderzyć i wytworzyć jeszcze większą falą niebezpiecznych odpadków. Takie zdarzenia miały już miejsce w przeszłości. Na szczęście nie musimy siedzieć z założonymi rękoma trzymając kciuki za każdą kolejną startującą rakietę. Na spotkaniu w planetarium dowiecie się, skąd biorą się kosmiczne śmieci i jakie naprawdę stanowią zagrożenie, co robią obecnie i co planują agencje kosmiczne i inżynierowie, aby temu problemowi zaradzić. A także - jakie w tym wszystkim jest miejsce starego wynalazku, jakim jest sieć rybacka.

Wojciech Gołębiowski – absolwent wydziału MEiL na Politechnice Warszawskiej, dyrektor ds. technicznych w firmie SKA Polska, oferującej usługi badawczo-rozwojowe m.in. dla przemysłu kosmicznego. W problematykę kosmicznych śmieci zaangażował się poprzez projekt realizowany dla Europejskiej Agencji Kosmicznej, którego tematem są sieci do chwytania dużych satelitów.
 


  • 19 listopada 2015, godz. 18.00
    „Robotyka w kosmosie”
    prof. Jerzy Sąsiadek, Carleton University

Robotyka kosmiczna to fascynująca dziedzina rozwinięta dla eksploracji kosmosu i misji kosmicznych. Roboty towarzyszą ludziom w nieprzyjaznym środowisku przestrzeni kosmicznej, wspierając w prowadzeniu napraw, dokowaniu statków bezzałogowych, a w przeszłości wahadłowców. Na spotkaniu porozmawiamy o wymaganiach, jakie muszą spełniać roboty pracujące w kosmosie w warunkach obniżonego przyciągania grawitacyjnego, niskich i wysokich temperatur, niepodatnych na duże przyśpieszenia podczas lądowań, posiadających elektronikę i pamięć odporną na promieniowanie kosmiczne. Posłuchamy o ramionach i systemach robotycznych zainstalowanych na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Wśród nich o najsłynniejszym Canadarm2, który może sięgać do ładunku ważącego 116 ton i oddalonego nawet o 30 m (po podłączeniu dodatkowego wysięgnika). 

prof. Jerzy Sąsiadek – od 1982 r. pracuje na Carleton University w kanadyjskiej Ottawie jako Profesor Aeronautyki i Astronautyki w Department of Mechanical and Aerospace Engineering. Był konsultantem NASA, European Space Agency (ESA), Lockheed-Martin and Boeing Corporation. Jego główne zainteresowania naukowe są związane z robotyką, robotyką kosmiczną, nawigacją, kierowaniem i sterowaniem robotami mobilnymi oraz sterowaniem samolotami i satelitami. Jest członkiem IFAC Council i Prezydentem IFAC Canada. W latach 1999–2006 był przewodniczącym IFAC Robotics Technical Committee. Jest także dyrektorem AACC (American Automatic Control Council) reprezentującym AIAA (American Institute of Aeronautics and Astronautics).
 


  • 1 października 2015, godz. 19.30
    „Fizyka gwiezdnych rojów”
    prof. Michał Różyczka

Naszej Galaktyce towarzyszy sto kilkadziesiąt gromad kulistych. Są to skupiska gwiazd stłoczonych tak ciasno, że na okrążających je planetach (jeśli takie istnieją) nigdy nie panuje mrok. Intrygujące jest w nich właściwie wszystko – okoliczności, w jakich powstają, dramatyczne koleje ich losu, informacje, jakie dzięki nim zdobyliśmy. Kluczem do wielu zagadek gromad kulistych są należące do nich gwiazdowe układy podwójne.

prof. Michał Różyczka – większą część swojej kariery naukowej poświęcił badaniom supernowych, gwiazd zmiennych kataklizmicznych, mgławicom planetarnym i dyskom protoplanetarnym. Obecnie zajmuje się zaćmieniowymi układami podwójnymi w gromadach kulistych. Ukończył studia astronomiczne na Wydziale Fizyki UW, odbywał staże w Max-Planck-Institut fuer Astrophysik w Niemczech i w University of California. Profesor od 1996 r.
 


  • 23 września 2015, godz. 19.30
    „Trzęsienia ziemi i fale tsunami”
    prof. Marek Grad

Wielkie i spektakularne katastrofy sejsmiczne zawsze wzbudzały emocje i zainteresowanie. W których miejscach na Ziemi najczęściej się zdarzają i dlaczego? Jaka jest ich wielkość i głębokość? A jak na światowym tle wypada sejsmiczność Polski? Czy w przyszłości trzęsienia ziemi i tsunami mogą nam zagrozić?

prof. Marek Grad – profesor Nauk o Ziemi, związany z Wydziałem Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. Głównym obszarem jego zainteresowań są badania skorupy i górnego płaszcza Ziemi metodami sejsmologii eksplozyjnej. Brał udział w eksperymentach głębokich sondowań sejsmicznych m.in. w Polsce, Finlandii, Antarktyce Zachodniej i na Spitsbergenie.
 


  • 11 czerwca 2015, godz. 19.30
    Podglądanie kosmosu, czyli największe teleskopy świata
    Jochen Liske
    Wykład będzie tłumaczony na język polski.

W 2014 roku Polska dołączyła do Europejskiego Obserwatorium Południowego ESO – międzynarodowej organizacji zrzeszającej kraje Europy w celu budowy i utrzymywania obserwatoriów astronomicznych na półkuli południowej. Teleskop VLT (Very Large Telescope - Bardzo Duży Teleskop) to flagowy instrument wśród przyrządów europejskiej astronomii naziemnej. Jest najbardziej zaawansowanym instrumentem optycznym na świecie. Jednak w 2022 roku powstanie Ekstremalnie Wielki Teleskop Europejski (European Extremely Large optical/near-infrared Telescope – E-ELT), który podejmie badania, jakich dotąd nikt na świecie nie był w stanie wykonać. Jego zwierciadło główne będzie miało 39 m. a wykonanie to koszt 1 miliarda euro. E-ELT stanie w Chile, 20 km od teleskopu VLT.
Przeczytaj wywiad »

dr Jochen Liske – studiował astronomię w Sydney w Australii i w Cambridge w Wielkiej Brytanii. Pracuje w Europejskim Obserwatorium Południowym ESO.
 


  • 7 maja 2015, godz. 19.30
    Misja New Horizons do Plutona - na przedmieściach Układu Słonecznego
    dr Kelsi Singer
    Uwaga! Z wykładowcą połączymy się za pomocą Skype’a.

    Wykład będzie tłumaczony na język polski.

Należąca do NASA sonda New Horizons wystartowała z Ziemi w styczniu 2006 r. W lipcu 2015 zbliży się do Plutona na zaledwie 10 000 km i minie go z prędkością ok. 14 km/s. Po raz pierwszy otrzymamy zdjęcia karłowatej planety z bliskiej odległości. W kolejnych latach sonda odwiedzi planetoidy z Pasa Kuipera.

dr Kelsi Singer – pracuje w Southwest Research Institute - Planetary Science Directorate przy projekcie New Horizons, specjalistka od geologii i geofizyki księżyców Saturna, Jowisza i Neptuna.
 


  • 9 kwietnia 2015, godz. 19.30
    Mroczna strona Wszechświata — tajemnice ciemnej materii i ciemnej energii

    dr Wojciech A. Hellwing

Nowoczesne symulacje liczone na potężnych superkomputerach pomagają nam badać wiele kosmicznych procesów. Dzięki nim lepiej rozumiemy, jak powstawały galaktyki, jak tworzyły się systemy podobne do naszej Drogi Mlecznej, a także poznajemy struktury Wszechświata (Kosmicznej Sieci), a zwłaszcza ruchy własne galaktyk. Podczas takich symulacji odwzorowuje się różne modele ciemnej materii i porównuje ich wyniki z obserwacjami galaktyk. Naukowcy mają nadzieję, że pozwoli to zdobyć informacje na temat natury fizycznej ciemnej materii. Superkomputery pozwalają także na badanie alternatywnych (względem Ogólnej Teorii Względności) teorii grawitacji. Porównując ich rezultaty z obserwacjami ruchów własnych galaktyk naukowcy uzyskują wgląd w naturę ciemnej energii napędzającej przyspieszoną ekspansję Wszechświata.

dr Wojciech A. Hellwing jest adiunktem na Uniwersytecie w Durham (Wielka Brytania). Współpracuje również z naukowcami z Uniwersytetu w Zielonej Górze oraz Narodowego Centrum Badań Jądrowych. Pracę doktorską pisał w Centrum Astronomicznym PAN im. Mikołaja Kopernika w Warszawie. Zajmuje się badaniami nad powstawaniem galaktyk i systemów podobnych do naszej Drogi Mlecznej.
 


  • 5 marca 2015, godz. 19.15
    Zdrowy rozsądek kontra chora rzeczywistość. Świat według teorii kwantowej i teorii względności

    dr hab. Andrzej Dragan

Teoria względności wywróciła nasze rozumienie podstawowych praw fizyki. Zarówno czas, jak i przestrzeń nabrały dzięki niej niezwykłych właściwości, znanych wcześniej najwyżej w baśniach dla dzieci. Nic dziwnego, że początkowo wzbudzała ona ogromny opór ówczesnego środowiska naukowego, a mimo to wszystkie przewidywane przez nią efekty znalazły potwierdzenie doświadczalne.

Wkrótce potem, teoria kwantów jeszcze bardziej zamieszała w opisie rzeczywistości. Była ona na tyle nieintuicyjna, że nawet sam Albert Einstein nie mógł w nią uwierzyć! A jednak i tym razem, teoria kwantowa została potwierdzona w niezliczonych eksperymentach.

Podczas wystąpienia dr hab. Andrzej Dragan przedstawi najciekawsze i najbardziej zaskakujące aspekty obu teorii, a także opowie o tym, czego można się spodziewać z połączenia obu tych przedziwnych opisów.

dr hab. Andrzej Dragan — kierownik grupy Relatywistyczna Informacja Kwantowa w Instytucie Fizyki Teoretycznej UW. Zajmuje się efektami kwantowymi w zakrzywionych czasoprzestrzeniach. Pracował naukowo na stypendiach w Oksfordzie, Amsterdamie, w Londynie i Nottingham. Laureat nagród Polskiego Towarzystwa Fizycznego, Fundacji Nauki Polskiej, European Science Foundation, Tygodnika Polityka i Ministra Edukacji Narodowej. Kierownik grantu Narodowego Centrum Nauki. Zajmuje się również fotografią i filmem. Nominowany do Złotego Lwa na festiwalu reklamowym w Cannes (Francja, 2006), otrzymał tytuł Fotografa Roku (Digital Camera Magazine, UK, 2007), publikował prace w 12 krajach, w tym w Luzer’s "200 Best Ad Photographers Worldwide" (2006).
 


  • 5 lutego 2015, godz. 19.30
    Za Obłokami Magellana. Co przesłaniają sąsiedzi Galaktyki?
    dr hab. Szymon Kozłowski

Obłoki Magellana to para bliskich galaktyk, w których można obserwować setki milionów gwiazd. Badania ruchów tych gwiazd powiedzą nam wiele o oddziaływaniach galaktyk między sobą. Są one też niezwykle istotne dla zrozumienia historii formowania się naszego najbliższego kosmicznego sąsiedztwa, w tym naszej Galaktyki.

Badania trzeba rozpocząć od znalezienia odległych, nieruchomych i względnie jasnych obiektów, które będą stanowiły punkty odniesienia znajdujące się za Obłokami Magellana. Właśnie takie cechy mają kwazary – bardzo odległe i jasne galaktyki. Trudność polega jednak na tym, że z tak dużej odległości bardzo trudno je odróżnić od milionów gwiazd Obłoków Magellana. Mimo to, udało się je rozpoznać, a na spotkaniu dowiemy się, jak się to udało i jaka rolę odegrał tutaj polski projekt OGLE.

dr hab. Szymon Kozłowski pracuje w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2010 roku jest związany z projektem OGLE, w którym zajmuje się poszukiwaniami i badaniami planet pozasłonecznych, kwazarów i gwiazd supernowych. Autor i współautor wielu publikacji naukowych i laureat kilku polskich prestiżowych nagród naukowych. Kierownik międzynarodowego projektu The Magellanic Quasars Survey.
 


  • 8 stycznia 2015, godz. 19.30
    Armagedon, czyli koniec świata według Hollywood. Co tak naprawdę nam grozi i jak się ratować.
    dr Anna Łosiak

Jak uratować świat przed zagrożeniem z kosmosu? O tym opowiada niejedna hollywoodzka produkcja ale czy pomysły kreowane przez scenarzystów z Los Angeles są sensowne z naukowego punktu widzenia? Na spotkaniu poznamy rzeczywiste niebezpieczeństwa grożące nam ze strony obiektów spadających z nieba oraz dowiemy się, co należy zrobić aby uniknąć katastrofy.

dr Anna Łosiak jest geologiem planetarnym. Pracuje w Instytucie Nauk Geologicznych PAN nad północną czapą lodową Marsa, jest także kierownikiem zespołu naukowego Austrian Space Forum. Doktorat obroniła na Uniwersytecie Wiedeńskim badając 10-kilometrowy krater uderzeniowy położony w Ghanie. Laureatka stypendium Fulbrighta, nagrody European Geosciences Union oraz grantu badawczego Narodowego Centrum Nauki.
 


  •  4 grudnia 2014, godz. 20.00
    TAJEMNICE CZARNYCH DZIUR
    dr hab. Michał Bejger, Centrum Astronomiczne im. M. Kopernika PAN

Czarne dziury i gwiazdy neutronowe to najbardziej egzotyczne obiekty kosmiczne znane astronomom. Mimo że nie produkują energii jak zwykłe gwiazdy, są związane z największymi obserwowanymi kosmicznymi eksplozjami, błyskami gamma i wybuchami supernowych. Nowoczesny model czarnej dziury powstał prawie 100 lat temu, a gwiazdy neutronowe (widoczne jako radiopulsary) odkryto prawie 50 lat temu.

Wciąż jednak niesłychanie gęste wnętrza gwiazd neutronowych są przedmiotem badań fizyków jądrowych, a ich otoczenie, jak również czasoprzestrzeń wokół czarnych dziur stanowi doskonałe laboratorium bardzo silnej grawitacji. W trakcie wystąpienia Michał Bejger opowie, jak powstają te niezwykłe obiekty, z czego się składają, jak ewoluują i dlaczego warto je badać.

dr hab. Michał Bejger – jest astrofizykiem pracującym w warszawskim Centrum Astronomicznym im. M. Kopernika PAN. Interesuje się obiektami kosmicznymi, m.in. czarnymi dziurami a także gwiazdami neutronowymi, których wnętrza składają się z bardzo gęstej, egzotycznej materii. Oprócz obliczeń teoretycznych i symulacji komputerowych zajmuje się także poszukiwaniem sygnału fal grawitacyjnych (zmarszczek czasoprzestrzeni wywoływanych przez gwałtowne kosmiczne wybuchy, i szybko poruszające się masywne obiekty) w danych zbieranych przez interferometry LIGO i Virgo.
 


  • 2 października 2014, godz. 19.00
    PIERWSZY POLSKI SATELITA NAUKOWY
    Tomasz Zawistowski, koordynator projektu BRITE-PL

Od listopada 2013 roku na orbicie ziemskiej znajduje się pierwszy polski satelita naukowy BRITE „Lem”. Jak powstawał i w jaki sposób bada najjaśniejsze gwiazdy w naszej Galaktyce? Jakie korzyści dało Polsce zaangażowanie w budowę nano-satelitów (czyli takich, których waga nie przekracza 10 kg)?
W jakich okolicznościach logo planetarium Niebo Kopernika poleciało w kosmos?

Tomasz Zawistowski – (Laboratorium Satelitarnych Aplikacji Układów FPGA, Centrum Badań Kosmicznych PAN) jest koordynatorem projektu pierwszych polskich satelitów naukowych (BRITE-PL). Pracował także w NASA Goddard Space Flight Center i prowadził polskie biura uznanych firm inżynierskich takich jak Exponent oraz MSC Software.
Przeczytaj wywiad z Tomaszem Zawistowskim »
 


  • 11 września 2014, godz. 19.00
    GAIA – KARTOGRAF DROGI MLECZNEJ
    prof. Gerry Gilmore – kierownik naukowy misji Gaia

    Wykład tłumaczony na język polski

Sonda astronomiczna Gaia to największa kamera obserwująca kosmos. Została zbudowana przez Europejską Agencję Kosmiczną i wystrzelona w kosmos w grudniu 2013 roku. Jej zadaniem jest wyznaczenie odległości do około miliarda gwiazd i wykonanie pierwszego spisu gwiazd w naszej Galaktyce. Gaia mierzy nie tylko odległości ale również prędkości gwiazd, ich temperaturę, skład chemiczny i rozmiary. Dlatego dzięki tej misji będziemy mogli dowiedzieć się więcej o tym, jak powstawała i zmieniała się Droga Mleczna.

Prof. Gerry Gilmore – pracuje w Instytucie Astronomicznym Uniwersytetu w Cambrige, jest także członkiem Królewskiego Towarzystwa Naukowego oraz kierownikiem naukowym misji Gaia.
 


  • 8 maja 2014, godz. 19.00
    Kometarne rendez-vous
    Prof. Małgorzata Królikowska-Sołtan, Centrum Badań Kosmicznych PAN

W maju 2014 roku sonda Rosetta spotka się wreszcie z kometą 67P/Czuriumow -Gierasimienko, do której zmierza już dziesiąty rok. Z jakiego powodu naukowcy zaplanowali tę spektakularną misję kosmiczną? Co aktualnie dzieje się z sondą Rosetta i jaki instrument na jej pokładzie został zaprojektowany i skonstruowany w Centrum Badań Kosmicznych PAN? O tym 8 maja opowie Prof. Małgorzata Królikowska-Sołtan, Centrum Badań Kosmicznych PAN podczas spotkania z cyklu Prosto z nieba.

Prof. Małgorzata Królikowska-Sołtan – profesor Centrum Badań Kosmicznych PAN, astronom specjalizująca się w dynamice małych ciał Układu Słonecznego i astrofizyce, współautorka Słownika Szkolnego. Astronomia (WSiP, 1990, 1999) oraz haseł do encyklopedii.
 


  • 11 kwietnia 2014 (wyjątkowo w piątek), godz. 17.00
    Odkrywanie Wszechświata. Największe osiągnięcia Europejskiej Agencji Kosmicznej
    (Exploring the Universe near and far: highlights from ESA’s space science programme) – wykład prowadzony po angielsku, tłumaczony na język polski
     Prof. Mark McCaughrean, Europejska Agencja Kosmiczna (ESA)
    wstęp na podstawie bezpłatnych wejściówek

Czy na Marsie jest woda? Jak wygląda Droga Mleczna w 3D? Z czego składa jest Wszechświat? Czy to dzięki związkom dostarczonym przez komety powstało życie na Ziemi? Poszukując odpowiedzi na te pytania Europejska Organizacja Kosmiczna wysyła statki kosmiczne, badające pole magnetyczne Słońca i Ziemi, krążące wokół Wenus, Marsa i Saturna oraz zbierające informacje z odległych zakątków Wszechświata. Prof. Mark McCaughrean opowie o przełomowych misjach kosmicznych, w szczególności obserwatorium Gaia i sondy Rosetta.

Prof. Mark McCaughrean – pracuje w ESA jako główny doradca w Departamencie Nauki i Robotyki i zajmuje się komunikacją naukową wyników misji astronomicznych. Jego obszar zainteresowań to astronomia obserwacyjna a w szczególności tematyka powstawania gwiazd i ich układów planetarnych. Jest członkiem grupy badawczej Teleskopu Kosmicznego Jamesa Webba działającej przy NASA/ESA/CSA.
 


  • 6 marca 2014 r. o godz. 19.00
    Zagadka wody na Marsie

    dr Natalia Zalewska, Centrum Badań Kosmicznych PAN

Jeżeli wybralibyśmy się dziś na Marsa, zobaczylibyśmy tam jedynie zimną i nieprzyjazną skalistą pustynię. Jednak dane, które otrzymujemy od sond marsjańskich i łazików wskazują, że przeszłość Marsa była znacznie ciekawsza i bardziej burzliwa: przed miliardami lat planetę otaczała gruba warstwa atmosfery, a na jej powierzchni znajdowała się woda. Dr Natalia Zalewska, która zajmuje się geologią tej planety opowie o ostatnich badaniach mówiących o dawnych rzekach i morzach na Marsie, a także o tym co mogło spowodować tak ogromne zmiany na jego powierzchni.

dr Natalia Zalewska — pracuje w Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk, jest specjalistką w zakresie badań geologicznych Marsa, prowadzonych na podstawie badań satelitów Mars Express i MRO. W 2005 roku brała udział w analogowej misji na tej planecie, zorganizowanej przez Mars Society, która odbywała się w bazie marsjańskiej na pustyni w Utah. W wolnych chwilach gra na skrzypcach.
Zdjęcie obok: dr Natalia Zalewska z Centrum Badań Kosmicznych PAN podczas analogowejmisji na Marsa w bazie marsjańskiej w Utah
 


  • 6 lutego 2014 r. o godz. 19.00
    Galaktyki Grupy Lokalnej

    prof. Ewa Łokas, Centrum Astronomiczne PAN

Wiesz, że czeka nas kosmiczny karambol i zderzenie z inną galaktyką? Ale spokojnie — mamy przed sobą jeszcze kilka miliardów lat. Droga Mleczna i galaktyka w Andromedzie to najbardziej masywne składniki Grupy Lokalnej (czyli zbioru najbliższych nam galaktyk). Przeprowadzone ostatnio pomiary prędkości Andromedy wskazują, że zderzy się ona z Drogą Mleczną. W wyniku tej kosmicznej katastrofy powstanie duża galaktyka eliptyczna, jakich wiele obserwujemy we Wszechświecie. Zobaczysz symulacje pozwalające opisać ten proces. Nieco uwagi poświęcimy też na pozór mniej spektakularnymgalaktykom karłowatym Grupy Lokalnej, które jednak za względu na dużą zawartość ciemnej materii są niezwykle interesujące.

prof. Ewa Łokas — astrofizyk, popularyzatorka nauki. Pracuje w Centrum Astronomicznym PAN. Przez wiele lat współpracowała z uczonymi z Instytutu Astrofizyki w Paryżu. Zajmuje się modelowaniem obiektów związanych grawitacyjnie, od największych gromad galaktyk po niewielkie galaktyki karłowate.
 


  • 9 stycznia 2014 r. o godz. 19.00
    Kosmiczna pajęczyna: w pół drogi do początków Wszechświata

    prof. Agnieszka Pollo, Uniwersytet Jagielloński, Narodowe Centrum Badań Jądrowych

Jak wyglądał Wszechświat 7 miliardów lat temu, a więc gdy był dwukrotnie młodszy niż teraz? Jak bardzo różnił się od dzisiejszego? Czy występujące wtedy typy galaktyk były równie różnorodne? Jaką rolę odgrywała wtedy ciemna energia i ciemna materia? VIPERS to to jeden z wielkich programów obserwacyjnych ESO – Europejskiego Obserwatorium Południowego. Jego celem jest pomiar odległości do ok. 100 000 galaktyk w rejonie Wszechświata, odległym od nas o 7 mld lat świetlnych. Projekt VIPERS przebadał już ponad połowę z planowanych galaktyk, co pozwoliło stworzyć najdokładniejszą jak dotąd trójwymiarową mapę Wszechświata sprzed 7 miliardów lat. Opowiedzieliśmy, jak dzięki tej mapie próbujemy wyjaśnić zagadki przeszłości naszego Wszechświata.

prof. Agnieszka Pollo — astrofizykiem, zajmuje się kosmologią obserwacyjną – badaniami galaktyk, struktur, jakie te galaktyki tworzą i ewolucji Wszechświata. Studiowała astronomię na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, doktorat zrobiła w Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika PAN. Pracowała przez kilka lat w instytutach naukowych we Włoszech i we Francji. Obecnie pracuje w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego i w Narodowym Centrum Badań Jądrowych w Warszawie. Naukowo zajmuje się badaniami galaktyk i struktury wielkoskalowej Wszechświata w wielkich przeglądach nieba. M.in. kieruje polską komórką projektu VIPERS.
 


  •  5 grudnia 2013 r. o godz. 19.00
    Tajemnica gwiazdy Betlejemskiej

    prof. Jarosław Włodarczyk, Instytut Historii Nauki PAN

Czym była Gwiazda Betlejemska, bodaj najtrwalszy element świąt Bożego Narodzenia? W teologii chrześcijańskiej uważa się ją za znak nadprzyrodzony. Dowiedzieliśmy się, w jaki sposób ustalić datę pojawienia się Gwiazdy i dlaczego można zakładać, że Jezus urodził się kilka lat wcześniej. Pojawiło się pytanie, czy powinniśmy zatem zmienić kalendarz? Pasjonującą wyprawa w czasie i przystępnie omówiony przegląd teorii, źródeł historycznych, dawnych pism religijnych i naukowych oraz poglądów współczesnych astronomów, dotyczących początku naszej ery.

prof. Jarosław Włodarczyk - historyk astronomii, profesor nadzwyczajny w Instytucie Historii Nauki PAN w Warszawie oraz Instytucie Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej UMCS w Lublinie. Jest członkiem Komitetu Historii Nauki i Techniki PAN, Komisji Historii Nauki PAU, Polskiego Towarzystwa Astronomicznego i Komisji Historii Astronomii Międzynarodowej Unii Astronomicznej. Autor m. in. książek: Wędrówki niebieskie, czyli Wszechświat nie tylko dla poetów, Historia naturalna gwiazdozbiorów (wraz z Jerzym Dobrzyckim), Tajemnica Gwiazdy Betlejemskiej, Astrologia. Historia, mity, tajemnice oraz Księżyc w nauce i kulturze Zachodu. Redaktor naczelny serii „Studia Copernicana”. W 1995 r. „za popularyzację wiedzy o Wszechświecie” otrzymał Medal im. prof. Włodzimierza Zonna przyznawany przez PTA.
 


  • 7 listopada 2013 r. o godz. 19.00
    Satelitarne szkiełko i oko. Czyli czym i jak obserwujemy Ziemię

     dr Andrzej Kotarba, Centrum Badań Kosmicznych PAN

Przyglądaliśmy się jak z wysokości kilkuset kilometrów satelity Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) obserwują świat, który nas otacza. Dowiedzieliśmy się więcej o obserwacji środowiska naturalnego w skali całej planety, badań klimatu, oceanów i biosfery. Sprawdziliśmy, jak dane gromadzone przez ESA działają w skali lokalnej, pomagają w planowaniu przestrzennym, gospodarce, reagowaniu kryzysowym. Pojawiła się również tematyka meteorologiczna, realizowana wspólnie z ESA i organizacją Eumetsat, do której Polska należy od 2009 roku.

dr Andrzej Kotarba - doktor nauk o Ziemi specjalizujący się w zakresie geografii fizycznej, specjalista z zakresu klimatologii satelitarnej w Centrum Badań Kosmicznych PAN,  dziennikarz naukowy i popularyzator nauki. W swoich badaniach odpowiada m.in. na pytania dotyczące zmian zachmurzenia i pokrywy śnieżnej w Polsce. Redaktor naczelny magazynu astronautycznego AstroNautilus, największego polskiego magazynu w całości dedykowanego tematyce podboju kosmosu. Do tej pory ukazało się niemal 200 artykułów popularnych jego autorstwa włączając w to publikacje w renomowanych polskich czasopismach i dziennikach. Stypendysta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.